Η Ιστορία μας
 
 

Ηραία, πόλη της περιοχής Ηραιάτιδος, στη δυτική Αρκαδία, μεγάλης στρατηγικής σημασίας λόγω της θέσης της στην οδό που συνέδεε την Ήλιδα, την Αρκαδία, και την Αργολίδα. Στα βόρεια, τα όρια της «Ηραιίτιδος χώρας» με τη Θέλπουσα καθορίζονταν από τον ποταμό Τουθόα (σημερ. Λαγκάδια). Στα νότια, το ότιο με την Αλίφειρα αποτελούσε το βουνό Ζαχλά (σημερ. Αρίθας). Στα ανατολικά, ένας μικρόςπαραπόταμος του Αλφειού, ο Βουφάγος, χώριζε την Ηραιάτιδα από τη Μεγαλοπολίτιδα, ενώ δυτικά ο Ερύμανθος, επίσης παραπόταμος του Αλφειού, σχημάτιζε ένα φυσικό σύνορο με την Ήλιδα, αλλά το ακριβές όριο φαίνεται ότι υπήρξε αντικείμενο φιλονικιών μεταξύ Αρκάδων και Ηλείων( Παυσ. Η΄ 26,3 και Ε΄ 8,6).

Την πρώιμη ιστορία της πόλης μπορούμε να την παρακολουθήσουμε από τα νομίσματά της, που άρχισαν να κόβονται στην Ηραία στο β΄μισό του 6ου π.Χ. αιώνα και είχαν δεύτερη θέση σε κυκλοφορία μετά τα κορινθιακά. Η χάραξη της πρώτης αυτής σειράς νομισμάτων κράτησε μέχρι τα 470 π.Χ. , ενώ από το 425 π.Χ. άρχισε να εκδίδεται η δεύτερη. Από τα νομίσματα της πόλης προκύπτει ότι οι Ηραιείς ήταν μέλη της αρκαδικής συμμαχίας τον 5ο π.Χ. αιώνα. Αν έπαιξαν  όμως κάποιο σημαντικό ρόλο, δεν μπορεί με τα παρόντα δεδομένα να τεκμηριωθεί. Οι κατάλογοι πάντως των Ολυμπιονικών παρουσιάζουν τα μέλη μιας οικογένειας από την Ηραία να πετυχαίνουν εξαιρετικές επιδόσεις για τρεις συνεχείς γενιές. Το 520 και 516 π.Χ. ο Δημάρατος ήλθε πρώτος στην οπλιτοδρομία, ο γιος του Θεόπομπος νίκησε δύο φορές στο πένταθλο, ενώ ο εγγονός του, Θεόπομπος και αυτός, πρώτευσε δυο φορές στην πυγμαχία. Με τρεις ακόμη ολυμπιακές νίκες, η Ηραία διεκδικεί μια ιδιαίτερη θέση όχι μόνο ανάμεσα στις υπόλοιπες αρκαδικές πολιτείες. Μεταξύ των νομισμάτων που βρέθηκαν στην Ολυμπία, αυτά της Ηραίας  κατέχουν την Τρίτη θέση σε αριθμό μετά από εκείνα της Ηλίδας και της Σικυώνας.

Η έναρξη της εκτύπωσης της δεύτερης αυτής σειράς νομισμάτων σχετίζεται με την ταυτόχρονη διάλυση  της αρκαδικής συμμαχίας και με την εκ μέρους της Σπάρτης σύμπηξη δυτικοαρκαδικής ένωσης, που συμπεριλαμβάνεται και στην Τριφυλία. Αναφέρεται σχετικά ότι το στρατιωτικό σώμα της Ηραίας πολέμησε στο πλευρό των Σπαρτατών στη μάχη της Μαντίνειας (418ο.Χ.). Το 375 π.Χ. οι έκπτωτοι αριστοκράτες της Φιγαλέας, βρήκαν καταφύγιο στην Ηραίας, «κατελαμβάνοντο την καλούμενη Ηραίαν, χωρίον οχυρόν» (Διοδ. 15,40,2). Την εποχή της μάχης των Λεύκτρων (371 π.Χ.) αναφέρεται συνοικισμός από εννέα δήμους, συνδεόμενος με το όνομα του Κλεομβρότου ή Κλεωνύμου (Στραβ. 8,337). Η περιοχή της Ηραίας πυρπολήθηκε το 369 π.Χ. από τους Αρκάδες, εξαιτίας της συμμαχίας της Ηραίας με τη Σπάρτη, η οποία εξακολούθησε και μετά τη μάχη των Λεύκτρων. Γρήγορα όμως οι Ηραιείς εξαναγκάστηκαν να ταχθούν στο πλευρό της αρκαδικής ομοσπονδίας, λόγω της αδυναμίας της Σπάρτης να υπερασπιστεί τους συμμάχους της.

Το 240 π.Χ. η Ηραία προσκολλήθηκε στην Αχαϊκή Συμπολιτεία, αλλά μεταξύ του 240 π.Χ. και του 235 π.Χ. ο στρατηγός στην Συμπολιτείας  Διοίτας παραδίδει μια προσπάθεια αποσκίρτησης. Στα χρόνια πριν το 234 π.Χ. χρονολογεί ο Χεντ (Head) τα αχαϊκά νομίσματα της συμμαχίας με την υπογραφή ΑΧΑΙΩΝ ΗΡΑΙΕΩΝ. Γεγονός είναι, πάντως, ότι η Ηραία στην επόμενη ανήσυχη περίοδο άλλαζε συνεχώς κατόχους. Το 227 π.Χ. κυριεύτηκε από τον Κλεομένη και το 222/221 από τον Αντίγονο Δώσωνα. Το 218 την κατέλαβε ο Μακεδόνας βασιλιάς Φίλιππος και την κράτησε στην κατοχή του μέχρι το τέλος του Β΄ Μακεδονικού πολέμου, αν και επανειλημμένα υποσχόταν την επιστροφή της.

Οι Αιτωλοί τη διεκδίκησαν το 196 π.Χ., αλλά ο Φλαμινίκος την επέστρεψε στους Αχαιούς. Μια απάντηση των Ηραιέων στην πρεσβεία της Μαγνησίας επί Μαιάνδρου (207/206 π.Χ.) σώζει μια επιγραφή, ενώ μια άλλη του 2ου αιώνα από την Ολυμπία μνημονεύει φιλονικίες με την Αλίφειρα. Ένα τρίτο κείμενο επιγραφής των ίδιων χρόνων από την Αλεξάνδρεια της Τρωάδας αναφέρεται στην απονομή  ενός χρυσού στεφάνου εκ μέρους της πόλης σε κάποιον Κάσσανδρο. Η ονομασία της Ηραίας απαντά επίσης στον Δίωνα από την Προύσα (τελευταία δεκαετία του 1ου μ.Χ. αιώνα).  Νέα ακμή γνώρισε η πόλη στην εποχή του Σεβήρου και του Καρακάλλα. Για τελευταία φορά αναφέρεται από τον Πτολεμαίο (Φ 14,40). Η Ηραία, κατεστραμμένη και ερειπωμένη μετά την κατάλυση του αρχαίου ελληνικού κόσμου, εξαφανίστηκε σχεδόν τελείως κατά τον μεσαίωνα. Στα ερείπια της και συγχρόνως με τη χρησιμοποίηση αρχαίου υλικού, χτίστηκε τα νεότερα χρόνια το χωριό Άγιος Ιωάννης.

Σύμφωνα με τον Παυσανία (Η26,1), ένα μέρος της Ηραίας βρισκόταν στη δεξιά όχθη του ποταμού Αλφειού, σε απόσταση 15 σταδίων ανατολικά του Λάδωνα, ενώ το υπόλοιπο απλωνόταν στην κοιλάδα του ποταμού. Κατά μήκος του Αλφειού υπήρχαν εγκαταστάσεις περιπάτων με μυρσίνες, δέντρα καθώς και λουτρά. Πολλά θρησκευτικά οικοδομήματα μάς είναι επίσης γνωστά χάρη στον Παυσανία, ο οποίος αναφέρει ότι στην Ηραία υπήρχαν δύο ναοί του Διονύσου με την επωνυμία Πολίτης και Αυξίτης, αντίστοιχα, καθώς και «οίκημα», όπου καταλάμβαναν χώρα οι οργιαστικές τελετές προς τιμήν του Διονύσου.  Καμιά πληροφορία δεν παρέχεται ωστόσο για την αρχαιότητα αυτού του λατρευτικού συγκροτήματος, που θα πρέπει να είναι το σημαντικότερο της πόλης το 2ο μ.Χ. αιώνα. Ο Διόνυσος άρχισε να εμφανίζεται στα νομίσματα της Ηραίας μόλις από την εποχή του Καρακάλλα.

Αντίθετα με τα ιερό του Διονύσου, τίποτα δεν επιτρέπει τον προσδιορισμό της θέσης των ναών του Πανός και της Ήρας, που σώζονταν επίσης στα χρόνια του Παυσανία. Η μνεία ενός ναού αφιερωμένου στον Πάνα είναι πολύ ενδιαφέρουσα, μια και είναι μοναδική για την Αρκαδία. Η λατρεία του Πανός στην Ηραία, ήταν ίσως αρκετά παλιά, όπως μαρτυρεί η απεικόνιση του θεού σε νομίσματα του τέλους του 5οθ και των αρχών του 4ου π.Χ. αιώνα.

Όσον αφορά την λατρεία της Ήρας, που πιθανότατα έδωσε το όνομά της στην Ηραία, τα δεδομένα είναι λιγότερο επαρκή από τα αναμενόμενα. Στην εποχή του Παυσανία η πόλη θεωρούνταν ότι ιδρύθηκε από τον επώνυμο ήρωα Ηραιέα και ο ναός της θεάς σωζόταν στα ερείπια. Μια αρχαιότερη μαρτυρία προσφέρεται από έναν νομισματικό τύπο που κόπηκε στην Ηραία μεταξύ 210 και 470 π.Χ. και παριστάνει  μια γυναικεία κεφαλή που φέρει διάδημα και καλύπτεται από πέπλο. Η ερμηνεία της παράστασης είναι εν τούτοις προβληματική, επειδή ορισμένοι ερευνητές αναγνωρίζουν σε αυτήν την  Ήρα, ενώ άλλοι τη Δήμητρα.

Εκτός από τη λατρεία της Ήρας, του Διονύσου και του Πανός, η νομισματική  μαρτυρία επιτρέπει να υποθέσουμε την ύπαρξη και άλλων λατρειών στην Ηραία. Κεφαλή Αθηνάς με κορινθιακό κράνος κοσμεί τα χάλκινα νομίσματα του 5ου και των αρχών του 4ου π.Χ. αιώνα και αργότερα από το 240 μέχρι το 146 π.Χ. Στην οπίσθια όψη εικονίζεται μερικές φορές στην πρώτη περίοδο η Άρτεμις εμφανίζεται στην πρόσθια όψη και ένας αμφορέας στην οπίσθια. Τέλος, ένα νόμισμα των χρόνων του Σεπτιμίου Σεβήρου που παριστάνει Τύχη πιθανόν αντιστοιχεί σε μια λατρεία της πόλης.

 

 

 

 

 

Πατήστε πάνω στο χάρτη για να το κατεβάσετε στον υπολογιστή σας

Η σελίδα δημιουργήθηκε και ανανεώνεται από τον Σύλλογο "Αγιος Αθανάσιος"